WHAT IS AMERICA LOOKING FOR IN VENEZUELA ?

Posts 1 · Viewed 2122 · Go to Last Post

· Snapshot 0

Like · Likedby · 0

अमेरिकालाई चाहिने दुर्लभ तत्व, तर भेनेजुएलाबाट पाउन गाह्रो

भेनेजुएलासँग विश्वकै सबैभन्दा ठूलो तेल भण्डारमध्ये एक छ। तर अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प ले हालै अमेरिकी कम्पनीहरूलाई भेनेजुएलाको तेलमा पहुँच खुल्ने बताएका बेला, वासिङ्टनको चासो तेलमै सीमित छैन। विज्ञहरूका अनुसार भेनेजुएलामा खनिज, धातु तथा सम्भावित रूपमा दुर्लभ पृथ्वी तत्व (रेअर अर्थ एलिमेन्ट्स) को पनि ठूलो सम्भावना छ, जसलाई अमेरिका रक्षा, प्रविधि र राष्ट्रिय सुरक्षाका दृष्टिले अत्यन्त महत्वपूर्ण मान्छ।

यी कच्चा पदार्थहरू स्मार्टफोन, ब्याट्री, टेलिभिजनदेखि लडाकु विमान, मिसाइल र लेजरजस्ता सैन्य उपकरणसम्ममा अनिवार्य प्रयोग हुन्छन्। यही कारण ट्रम्प प्रशासनले तेलभन्दा बाहिरका प्राकृतिक स्रोतहरूको रणनीतिक महत्वलाई समेत बारम्बार जोड दिँदै आएको छ। यद्यपि विज्ञहरू भन्छन्—भेनेजुएलाबाट यी स्रोत सुरक्षित र स्थिर रूपमा प्राप्त गर्नु अत्यन्तै चुनौतीपूर्ण काम हो र यसले अमेरिकाको आपूर्ति शृंखला बलियो बनाउनेमा पनि ठोस योगदान नदिन सक्छ।

सबैभन्दा ठूलो समस्या भेनेजुएलाका खनिज स्रोतहरूको वास्तविक परिमाण र आर्थिक उपयोगिताबारे विश्वसनीय तथ्यांक नहुनु हो। विगत करिब २५ वर्षमा पूर्व राष्ट्रपति हुगो चाभेज र वर्तमान राष्ट्रपति निकोलास मादुरोको शासनकालमा खनिजसम्बन्धी तथ्यांक संकलन र पारदर्शिता कमजोर बनेको विज्ञहरूको भनाइ छ। धेरै सम्भावित खनिज क्षेत्रहरूमा गुरिल्ला समूह र सशस्त्र गिरोह सक्रिय छन्, जसले अवैध सुन खानी सञ्चालन गरिरहेका छन्। यसले सुरक्षा जोखिम मात्र होइन, वातावरणीय क्षति पनि बढाएको छ।

अटलान्टिक काउन्सिलको ग्लोबल एनर्जी सेन्टरका अनुसन्धान निर्देशक रिड ब्लेकमोरका अनुसार, “प्रशासनमा तेलभन्दा बाहिर पनि भेनेजुएलाको प्राकृतिक स्रोतको मूल्यबारे बुझाइ छ। तर ती खनिज उत्खनन गरेर बजारमा ल्याउने अवस्था तेलभन्दा झनै कठिन छ।” ऊर्जा अत्यधिक खपत हुने दुर्लभ पृथ्वी तत्वको उत्खनन र प्रशोधनले वातावरणमा गम्भीर असर पार्ने खतरा पनि छ।

अर्को ठूलो चुनौती चीनको प्रभुत्व हो। दुर्लभ पृथ्वी तत्व निकालेर काम लाग्ने अवस्थामा ल्याउन प्रशोधन आवश्यक पर्छ, र यो क्षेत्रमा चीन को लगभग एकाधिकार छ। अन्तर्राष्ट्रिय ऊर्जा एजेन्सीका अनुसार सन् २०२४ मा विश्वभरको ९० प्रतिशतभन्दा बढी दुर्लभ पृथ्वी तत्व प्रशोधन चीनमै भएको थियो। दशकौँदेखिको सरकारी सब्सिडी, उद्योग विस्तार र कडा वातावरणीय नियम नहुनुले चीनलाई यस क्षेत्रमा अग्रणी बनाएको हो।

दुर्लभ पृथ्वी तत्व अमेरिका–चीन व्यापार तनावको प्रमुख विषयसमेत बनेको छ। गत वर्ष चीनले केही दुर्लभ पृथ्वी तत्वमा निर्यात नियन्त्रण लगाएपछि अमेरिका आफ्ना आपूर्ति शृंखलाको सुरक्षाबारे थप चिन्तित भएको थियो। भ्यान्डरबिल्ट पोलिसी एक्सेलेरेटरका निर्देशक जोएल डजका अनुसार, “दुर्लभ पृथ्वी धातु प्रशोधनमा चीनको अग्रता रातारात तोड्न सम्भव छैन।”

अमेरिकी भू–वैज्ञानिक सर्वेक्षण (USGS) ले आर्थिक र राष्ट्रिय सुरक्षाका दृष्टिले महत्वपूर्ण ६० वटा ‘क्रिटिकल मिनरल’ सूचीबद्ध गरेको छ, जसमा एल्युमिनियम, कोबाल्ट, कपर, निकल, सिसा तथा १५ वटा दुर्लभ पृथ्वी तत्व समावेश छन्। यद्यपि USGS ले दुर्लभ पृथ्वी तत्व भएका प्रमुख देशहरूको सूचीमा भेनेजुएलालाई समेटेको छैन। उक्त सूचीमा चीन, अमेरिका, ब्राजिल र ग्रिनल्यान्ड जस्ता देशहरू पर्छन्।

तथापि केही विज्ञहरू भेनेजुएलामा कोल्टान (जसबाट ट्यान्टालम र नायोबियम निकालिन्छ) र बक्साइट (एल्युमिनियम र ग्यालियमको स्रोत) जस्ता खनिज भण्डार हुन सक्ने बताउँछन्। यी सबै खनिजलाई पनि USGS ले महत्वपूर्ण सूचीमा राखेको छ। सन् २००९ मा चाभेजले ‘ब्लु गोल्ड’ भनेर चिनिने कोल्टानको ठूलो भण्डार फेला परेको दाबी गरेका थिए। सन् २०१६ मा मादुरो सरकारले ‘ओरिनोको माइनिङ आर्क’ घोषणा गरी खनिज उत्खनन क्षेत्र तोके पनि त्यहाँ अवैध खानी र अपराध झन् बढेको छ।

ब्लूमबर्गएनईएफका विश्लेषक सुङ चोईका अनुसार, “भेनेजुएलामा खनिज सम्भावना भए पनि कमजोर भू–वैज्ञानिक तथ्यांक, कम दक्ष श्रमशक्ति, संगठित अपराध, लगानीको अभाव र अस्थिर नीतिगत वातावरणले देशलाई अपांग बनाएको छ।” उनको निष्कर्ष छ—“कम्तीमा आगामी एक दशकसम्म भेनेजुएलाले विश्वको महत्वपूर्ण खनिज बजारमा कुनै अर्थपूर्ण भूमिका खेल्ने सम्भावना कम छ।”

यसरी हेर्दा, अमेरिकाका लागि भेनेजुएलाको तेल पहुँच खुल्नु एक कुरा हो, तर त्यहाँका खनिज र दुर्लभ पृथ्वी तत्वलाई रणनीतिक रूपमा उपयोग गर्नु भने जोखिम, अनिश्चितता र चीनको वर्चस्वका कारण अत्यन्त जटिल चुनौती बनेको देखिन्छ।